Rezerwat przyrody „Kamieniołom Zachełmie”

Rezerwat przyrody „Kamieniołom Zachełmie” położony jest we wsi Zachełmie pod Kielcami. Znajduje się w sąsiedztwie tutejszego kościoła położonego na wzgórzu. Do kamieniołomu prowadzą znaki, bardzo łatwo trafić. Dla mnie – geologa – takie miejsce jak „Kamieniołom Zachełmie” jest wyjątkowe. Bardzo dobrze widać tu formy skalne, z których można wnioskować co się wydarzyło w przeszłości geologicznej.

Rezerwat przyrody „Kamieniołom Zachełmie” jest wyjątkowy z kilku powodów.

Po pierwsze, dla mnie jako przewodnika najważniejsze, jest to, że kamieniołom jest całkowicie otwarty. Można podejść do skał, oczywiście z zachowaniem ostrożności, zobaczyć z bliska, dotknąć, wziąć okruch skalny do ręki.

Po drugie, najważniejsze ze względu na atrakcyjność kamieniołomu, są tu widoczne tropy tetrapoda. Ich odkrycie, a potem zbadanie było sensacją w świecie geologicznym. Geolog w swoich badaniach porusza się w zakresie materiału, który odkryje. Każde nowe odkrycie geologiczne jest bardzo ważne ze względu weryfikację dotychczasowej wiedzy. Okazało się, że najstarsze tetrapody, których tropy tu odkryto, to ogniwo przejściowe pomiędzy rybami a zwierzętami czworonożnymi i przesunęło to datę wyjścia kręgowców na ląd na około 18 milionów lat wcześciej.

Skała z odciskami tetrapoda jest dostępna, można do niej podejść. Tropy tetrapoda to te odciski w skale.

Po trzecie, ważne z punktu widzenia zwiedzających, w kamieniołomie jest alejka, postawiono ławki. Pozwala to na odpoczynek w urokliwym miejscu. Można przyglądać się skałom, w których zapisana jest historia tej Ziemi.

W 2010 roku ze względu na odkrycie tropów terapoda i ich wyjątkowość kamieniołom wraz z otuliną został objęty ochroną w formie rezerwatu przyrody nieożywionej. 8 listopada 2010 roku decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Kielcach ustanowiono „Rezerwat przyrody Zachełmie”. Według aktu powołującego powstał w celu zachowania najstarszych na świecie tropów czworonogów wraz z formami tektonicznymi, skałami i minerałami.

Ponad wyrobiskiem wznosi się szczyt Góry Chełmowa (399 m n.p.m.). W roku 1987 jej fragment objęto ochroną w formie pomnika przyrody o nazwie „Odsłonięcie geologiczne na Górze Chełm”. Za podlegający szczególnej ochronie uznano fragment skały o długości 50 i wysokości 20 metrów. W tym fragmencie skały można zaobserwować dolomity i kontrastujące z nimi zlepieńce, piaskowce, hematyty i baryty. Widoczne dolomity uformowały się ok. 385 mln lat temu, a zlepieńce i piaskowce powstały przed 245 mln lat.

Kamieniołom Zachełmie to dawne miejsce wydobycia dolomitów, także hematytu i tlenku żelaza, o charakterystycznej wiśniowej barwie.Dotychczas odwiedzany był z powodu odsłoniętego w północnych ścianach kontaktu środkowodewońskich dolomitów (sprzed 395 mln lat) ze zlepieńcami i piaskowcami permsko–triasowymi (sprzed 251-255 mln lat). Odsłonięcie to jest pomnikiem przyrody nieożywionej. Warstwy dolomitów zostały sfałdowane i stromo nachylone podczas waryscyjskich (hercyńskich) ruchów górotwórczych, w późnym karbonie (około 299-325 mln lat temu). Potem przez długi czas erozja niszczyła wypiętrzone skały. Powstała powierzchnia erozyjna, na której gromadziły się osady rzeczne, jeziorne i płytkomorskie. To czerwone skały premsko-triasowe (zdjęcie z kolorowym opisem)

Fakt, że tropy tetrapoda znaleziono właśnie tu w Zachełmiu, jeszcze bardziej potwierdził wyjątkowość naszego regionu jako „raju geologicznego”, liczącego się w skali europejskiej. Dawny kamieniołom w Zachełmiu to kolejną perełką na mapie świętokrzyskich atrakcji turystycznych.

Rezerwat przyrody „Kamieniołom Zachełmie” znajduje się na Rodzinnym Szlaku Rowerowym „Śladami tetrapoda”, kórego opis znajdziecie tutaj .

Źródło: szlakarcheogeo.pl, swietokrzyskie.org.pl

Dodaj komentarz